The prow and the glory
Orien Harvey’s photographs of West Africa’s fishing vessels show how a lively decorative practice manages to be both traditional and up to date
Are they an advertisement, a decorative ornament or an ocean-going tattoo? Certainly, the gunwales and prows of Ghana’s fishing canoes are as much a part of sightseeing in this country as the signs on its tro-tros (taxis) declaiming such road-worthy aphorisms as ‘God is My Seatbelt’ or ‘Eyes are Watching – Observers are Worried’; the chop bars called ‘Don’t Mind Your Wife’; and the particularly pious mobile phone emporium called God and Sons.
Australian photographer Orien Harvey revels in the canoe decorations, shooting these images along the shoreline at Cape Coast harbour as boats prepared to set out into the Atlantic. Yet while some see these images simply as a delightful hash of popular brands, religious sayings and older symbols, anthropologist Jojada Verrips from The University of Amsterdam calls them “succinct, symbolic expressions of a wide range of relations, identifications and sympathies.”
Some hull pictograms have widely accepted meanings – such as the image of a stool, which indicates family connections to a local chief. Other, lewder illustrations require little explanation. The prevalence of Christian references, either to chapters and verses of the Bible or to more esoteric texts such as The Sixth and Seventh books of Moses, remain a testament to the missionaries, who first visited the coastline in the 15th century. And the car marques, football team insignias and international brand logos? Perhaps they’re just proof that this West African nation can adapt its culture to suit an increasingly globalised world.
Figures de proue
Les photographies d’Orien Harvey montrent les décorations ornant les bateaux de pêche en Afrique de l’Ouest associant tradition et modernité
Publicité, ornementation ou tatouage océanique ? Indéniablement, les flancs et les proues des pirogues au Ghana suscitent autant d’émerveillement que les slogans aux couleurs tapageuses des tro-tro. Sur la route, ces taxis affichent des aphorismes comme « Ma ceinture de sécurité, c’est Dieu » ou « Des yeux nous regardent – les observateurs sont inquiets ». Dans le même registre, il existe un bar appelé « On ne le dira pas à votre femme », ou encore un empire très dévot de téléphonie mobile « God and Sons » (« Dieu et Fils »).
Captivé par son sujet, le photographe australien Orien Harvey a pris ses clichés de pirogues dans le port de Cape Coast sur la côte atlantique. Certains voient simplement dans ces images un joyeux pêle-mêle de marques, de formules religieuses et de symboles anciens. D’autres en revanche, comme l’anthropologue Jojada Verrips, de l’Université d’Amsterdam, les considèrent comme les « manifestations succinctes et symboliques d’un vaste nœud de relations, d’identifications et de sympathies » pour les pêcheurs.
Quelques pictogrammes ont des significations précises, comme la chaise, qui indique un lien de parenté avec un chef local. D’autres illustrations plus explicites se passent de commentaires. On notera également la prédominance des références chrétiennes. Tirées des chapitres et des versets de la Bible ou de textes plus ésotériques comme Le Sixième et le Septième Livre de Moïse, les citations théologiques évoquent la filiation aux missionnaires qui ont débarqué sur les rivages du Ghana, au XVème siècle.
Mais que dire des marques de voitures, des emblèmes des équipes de football ou des logos internationaux ? Sans doute témoignent-ils de la capacité de cette nation ouest africaine à assumer son héritage culturel tout en s’inscrivant dans une société toujours plus globale et moderne.
Trotse voorstevens
De foto’s van Orien Harvey van West-Afrikaanse vissersbootjes tonen aan hoe een bijzonder decoratieve praktijk zichzelf zowel traditioneel als up-to-date houdt
Zijn het reclamecampagnes, decoraties of enorme tatoeages die over de oceaan waren? De voorstevens en dolboorden van de Ghanese vissersbootjes vormen evenzeer deel van de Ghanese sightseeing als de borden van de tro-tro taxi’s met reiswijsheden zoals “God is mijn riem” of “De ogen kijken toe – de observeerders zijn ongerust” , de Chop Bar eettentjes met namen zoals “we zullen het niet aan je vrouw vertellen” of het bijzonder vrome mobiele telefoon lemma “God en Zonen”. De Australische fotograaf Orien Harvey blinkt uit in het nemen van foto’s van kanobootversieringen en maakte deze plaatjes langsheen de kust van Cape Coast Harbour, net voor afvaart van de bootjes naar de Atlantische Oceaan. Hoewel sommigen deze bootjes zien als ludieke reclamecampagnes voor populaire merken, representaties van religieuze aforismen en oudere symbolen, beschouwen antropologen zoals Jojada Verrips van de Universiteit van Amsterdam ze als een beknopte, symbolische uitdrukking van talloze relaties, identificaties en sympathieën.” Sommige scheepsromppictogrammen hebben alom aanvaarde betekenissen, zoals de afbeelding van een kruk, die de familiebanden aanduidt met een plaatselijke gezagshebber. Andere, explicietere illustraties vereisen weinig verduidelijking. De overvoed aan Christelijke verwijzingen, hetzij naar hoofdstukken en verzen uit de Bijbel, hetzij naar meer esoterische teksten zoals het Zesde en Zevende Boek van Mozes, zijn blijvende getuigen van de missionarissen, die voor het eerst langsheen de kustlijn voeren in de vijftiende eeuw. En de talrijke automerken, inscripties van voetbalploegen en de logo’s van internationale merken? Misschien vormen ze gewoon het bewijs dat dit West-Afrikaanse land zijn culturele erfgoed perfect kan aanpassen aan de steeds meer geglobaliseerde wereld.